Một trong những rào cản khiến người mới ăn chay bỏ giữa đường là cảm giác phải mua cả một tủ nguyên liệu lạ. Thực tế thì không. Có khoảng hai mươi thứ khô, không thứ nào hỏng trong sáu tháng, mà ghép lại thì nấu được gần hết món chay thường ngày. Có đủ hai mươi thứ đó trong bếp thì bạn không bao giờ ở vào tình huống mở tủ ra mà không nấu được gì, dù hôm đó không kịp ra chợ.
Sáu thứ mua trước tiên
Gạo là thứ thứ nhất. Không cần nói thêm.
Đậu hũ ky hoặc đậu hũ khô là thứ thứ hai. Đạm không hỏng.
Nấm đông cô khô là thứ thứ ba. Nguồn vị đậm quan trọng nhất.
Đậu hạt một loại là thứ thứ tư. Đậu gà hoặc đậu đỏ.
Nước tương lên men tự nhiên là thứ thứ năm. Nguồn mặn và đậm.
Dầu ăn là thứ thứ sáu. Không thể thiếu.
Sáu thứ này đã nấu được cơm với một món đậm. Đủ cho một bữa tử tế.
Thêm rau tươi mua hằng ngày là thành bữa đầy đủ. Nền đã có.
Sáu thứ này cũng là sáu thứ rẻ nhất trong danh sách. Đầu tư ban đầu rất nhỏ.
Không thứ nào trong sáu thứ hỏng trong sáu tháng. Trừ dầu thì ba tháng sau khi mở.
Mua lượng nhỏ cho lần đầu. Dò xem mình dùng bao nhiêu.
Sau một tháng thì biết lượng và mua theo đó. Điều chỉnh dần.
Nếu ai hỏi bắt đầu nấu chay cần mua gì thì sáu thứ này là câu trả lời. Không cần danh sách ba mươi món, và mua ít thì cũng không sợ mua sai.
Đậu hũ ky là thứ gây ngạc nhiên nhất trong sáu thứ. Nhiều người chưa từng dùng, nhưng nó là nguồn đạm duy nhất trong nhóm không hỏng, nên nó cứu được mọi hôm không ra chợ.
Bảy thứ tiếp theo
Đạm đậu nành khô dạng miếng là thứ thứ bảy. Đạm rẻ và bền.
Bột năng là thứ thứ tám. Làm sánh và kết dính.
Muối hạt là thứ thứ chín. Dùng cả để nấu và để ngâm.
Đường là thứ thứ mười. Cân vị.
Tiêu hạt là thứ thứ mười một. Xay tươi mỗi lần.
Mè là thứ thứ mười hai. Nguồn béo rẻ nhất.
Giấm gạo là thứ thứ mười ba. Ngâm và cân vị.
Mười ba thứ này đã nấu được hầu hết món chay cơ bản. Kho, xào, canh, ngâm.
Bảy thứ này cũng rất rẻ. Tổng đầu tư vẫn nhỏ.
Tiêu hạt và cối tiêu là khoản đáng nhất trong nhóm. Mùi khác hẳn tiêu bột.
Muối hạt không iốt thì dùng được cho cả lên men. Muối tinh thì không.
Giấm gạo tốt hơn giấm trắng công nghiệp. Vị dịu hơn.
Nhóm bảy thứ này là nhóm gia vị nền và nó quyết định món chay của bạn có vị hay không. Nguyên liệu tốt mà thiếu nhóm này thì món vẫn nhạt.
Đừng mua bộ gia vị đóng hộp nhiều ngăn. Phần lớn các ngăn sẽ không dùng tới, còn bốn thứ thật sự cần thì hết rất nhanh.
Bảy thứ làm bếp phong phú
Nấm mèo khô là thứ thứ mười bốn. Cho độ giòn.
Rong biển vụn hoặc phổ tai là thứ thứ mười lăm. Vị biển và i-ốt.
Bột gạo là thứ thứ mười sáu. Vỏ bánh và tẩm chiên.
Hạt điều hoặc hạt hướng dương là thứ thứ mười bảy. Béo và làm sốt.
Me khô hoặc me viên là thứ thứ mười tám. Vị chua sâu.
Ớt bột là thứ thứ mười chín. Cay và màu.
Ngũ vị hương là thứ thứ hai mươi. Định hình vị Việt cho món chay.
Hai mươi thứ này phủ được gần hết món chay thường ngày. Từ pate tới bún nước.
Không thứ nào trong hai mươi thứ hỏng trong sáu tháng. Trừ hạt thì ba tháng.
Tổng chi phí ban đầu vẫn ở mức chấp nhận được. Và dùng được rất lâu.
Thêm gì nữa cũng được nhưng không cần. Hai mươi là đủ.
Mua thêm khi có món cụ thể cần tới. Đừng mua trước.
Bảy thứ cuối là nhóm biến một bếp chay đủ ăn thành một bếp chay ngon. Nhất là me và ngũ vị hương, hai thứ cho chiều sâu mà muối và nước tương không cho được.
Ngũ vị hương là thứ đáng chú ý nhất trong bảy thứ. Một lọ nhỏ dùng cả năm, mà nó là thứ làm pate chay và nhân kho chay có mùi mà người ăn nhận ra là quen.
Lượng hợp lý cho gia đình
Gạo thì mua theo tháng. Lượng tùy số người.
Đậu hạt một kilogam dùng được khoảng hai tháng. Cho gia đình bốn người.
Nấm đông cô khô một lạng dùng được hai tháng. Lượng dùng rất nhỏ.
Đậu hũ ky một lạng dùng được ba bốn bữa. Nó nở nhiều.
Đạm đậu nành khô nửa kilogam dùng được hai tháng. Rất nở.
Bột năng một gói nhỏ dùng được ba tháng. Lượng mỗi lần rất ít.
Mè một lạng dùng được một tháng. Rang từng mẻ nhỏ.
Hạt điều hai lạng dùng được một tháng. Đừng mua nhiều hơn.
Rong biển vụn một hũ nhỏ dùng được nhiều tháng. Rất ít.
Ngũ vị hương một lọ nhỏ dùng được cả năm. Ít nhất.
Nguyên tắc là mua lượng dùng trong ba tháng cho hàng bền và một tháng cho hàng có dầu. Đơn giản và đủ.
Ghi lượng dùng thật vào giấy trong hai tháng đầu. Sau đó không phải đoán.
Sai lầm phổ biến là mua lượng như của một hàng bán trong khi chỉ nấu cho gia đình. Bao lớn rẻ hơn theo kilogam nhưng nửa sau thường phải bỏ.
Với hàng có dầu như hạt, mè và gạo lứt thì mua nhỏ là đúng. Tiết kiệm bằng cách mua bao lớn ở nhóm này là cách chắc chắn để mất tiền.
Giữ tủ hàng khô gọn
Dùng hũ thủy tinh cùng cỡ cho gọn. Xếp được và nhìn thấy được.
Dán nhãn ghi tên và ngày mua. Bắt buộc, bốn loại bột trắng nhìn giống nhau.
Xếp theo tần suất dùng. Thứ dùng nhiều để trước.
Xếp hàng mới ra sau, hàng cũ ra trước. Dùng theo thứ tự.
Kiểm toàn bộ tủ mỗi ba tháng. Ngửi và nhìn.
Bỏ thứ đã có mùi lạ ngay. Đừng giữ vì tiếc.
Lập một danh sách trên cửa tủ. Gạch khi gần hết.
Mua theo danh sách đó. Không mua theo cảm hứng ở chợ.
Giữ đúng hai mươi thứ và không để tủ phình ra. Kỷ luật quan trọng.
Mỗi lần thêm một thứ mới thì hỏi mình sẽ nấu món gì với nó. Không trả lời được thì đừng mua.
Nếu một thứ nằm hơn sáu tháng chưa dùng thì thôi đừng mua lại. Nó không phù hợp cách nấu của bạn.
Tủ gọn thì bạn biết mình có gì và nấu được gì. Đó là giá trị thật.
Một tủ hàng khô hai mươi thứ được quản lý tốt còn hữu ích hơn một tủ năm mươi thứ mà không ai nhớ có gì. Ở tủ thứ hai thì nửa số hũ đã quá hạn và bạn vẫn nấu đúng mấy món quen.
Chụp một ảnh tủ sau khi đã xếp gọn và dán nhãn. Khi đi chợ thì mở ảnh ra xem, cách đó đơn giản mà nó chấm dứt việc mua trùng thứ đã có.
